Türkiye

Diyarbakır'ın etnik yapısı

Tarihi Türkmen kenti, Akkoyunlu Devleti'nin başkenti, Uzun Hasan'ın memleketi Diyarbakır'ın geçmişten günümüze değişen etnik yapısını inceledik.

8 Ağustos 2019 Saat: 14:33
YORUM YAPTavsiye EtYazdır

Bu haber 92.761 kez okunmuştur

Diyarbakırın etnik yapısı
Diyarbakır'ın etnik yapısı

Güneydoğu Anadolu bölgemizde bulunan Diyarbakır ilimiz Türkiye'nin en önemli illerinden başında gelmektedir. Geçmişte ticaret merkezî olmasıyla ünlü iken günümüzde daha çok Kürt siyasi hareketinin merkezi olması ile ön plana çıkmıştır. Yakın geçmişte Merkezi, Çermik, Çüngüş, Bismil ve Ergani ilçeleri Türkmen ağırlıklı olan Diyarbakır bugün ise Türkmen kimliğini yitirmek üzeredir. 

Diyarbakır'a Kürt siyasi hareketinin Türkiye'de ki merkezi dedik ancak şunu da ekleyelim Kürtlerin iddia ettiği gibi Diyarbakır tarihte bir Kürt kenti olmamıştır. Cumhuriyet tarihinin ilk yıllarında şehirde Türkmen nüfusu hayli kalabalık idi. Özellikle Diyarbakır Merkezde Türk nüfusu fazla idi. Hatta Diyarbakır yerlileri Türkçe dışında dil de bilmezlerdi. Merkezde Kürtçe konuşan sayısı 2 bin civarıyken köylerden, diğer ilçelerden ve çevre illerden aldığı Kürt göçü ile Türk nüfusu bir hayli erimiş vaziyettedir. 

KÖYDEN KENTE GÖÇLER

Köylerden kentlere göç hızladıktan sonra kent nüfusu da değişmiştir. Bugün Diyarbakır'ın ezici bir çoğunluğu Kürt'tür. Ancak bilinenin aksine Diyarbakır'ın bütün ilçelerinde Kürtler çoğunlukta değildir.

TÜRKMEN İLÇELERİ

Eskiden Elazığ'a bağlı olan sonradan Diyarbakır il sınırlarına dahil edilen Çermik ve Çüngüş ilçelerinde Türkmenler çoğunluktadır.  Çermik ilçesi Türkçülüğün fikir babası Ziya Gökalp'in de memleketidir. Ancak Çermik'te de Türkmenler günümüzde salt çoğunluk değildir. Zazalar ve Kürtler de yakın nüfusa sahiptir. Türkmenlerin salt çoğunluk olduğu tek ilçe Çüngüş'tür. Çermik'te ki Türkmen nüfusu ilçe merkezinde ve bazı köylerde toplanmıştır. Ergani ilçesi de geçmişte Türk nüfusun çoğunluk olduğu bir ilçe idi. Ancak burada da Türkmen nüfusu 4 te bir oranında kalmıştır. Halen Merkezde ve birçok köyde Türkmen nüfusu yaşamaktadır. 

TÜRKMEN ALEVİLERİ

Diyarbakır'da Türkmen nüfusunun diğer bileşenleri de Türkmen alevilerdir. Bunlar Bismil ve Merkeze bağlı bazı köylerde yerleşiktir. Bugün çoğu Türkmen alevi köyünde Kürt nüfus neredeyse ağır basmaktadır. Türkler bölgeden giderken yerlerine Kürtler yerleşmektedir. Bismil'de ki birçok Alevi köyü Sünnileşmiştir. Ancak sadece Türkmenlikleri kalmıştır. Bazı köylerde birkaç aile Alevi inancını sürdürmektedir. En kalabalık Alevi nüfusu Türkmenhacı köyündedir. Burada da Türkmen nüfusu azınlık konumundadır. Eskiden Türkmen Alevi yerleşimi olan Ulutürk köyü de merkezle birleşmiş ve bugün Ulutürk Mahallesi'nde çok az Türkmen Alevi kalmıştır. 

AVŞARLAR KÜRTLEŞMİŞ

Bismil ilçesinde Avşar Türklerinin onlarca köy yerleşkesi vardır. Ancak Avşar köylerinin tamamına yakınında Kürtleşme gerçekleşmiştir. Bu bölgeye 1866 Kozanoğlu başkaldırısından sonra gelmişler. Avşar'lar başkaldırıda yenilince Diyarbakır'a sürülmüştür. Bölgedeki Avşarları söylemine göre 10 bin ile 30 bin çadır arası bir göç olmuş. Ancak bugün Sünni olan Avşar Türklerinden eser kalmamıştır. Sadece Alevi olanları Türkmen kimliğini korumuş. Alevi Türkmenler Kürtlerle Şafi oldukları için hiç bağ kurmamış, bu sayede Türkmen kimlikleri ayakta kalmış. Ancak Sünni Avşarların tamamı zaman içinde Kürtçe konuşmaya başladıktan sonra Türklüklerini de unutmuş. 

Aslında Avşarların bölgede kurdukları köyler tarihi kayıtlarda mevcut. Hangi köylerin Avşarlar tarafından kurulduğu belli. Bu konuda kendi içlerinden birilerinin dernek tarzı yapılar kurarak bölgedeki Avşar köylerini kendi kültürlerine döndürebilir. 

ERGANİ'DE TÜRKMEN NÜFUSU

Ergani ilçesi Türkmen nüfusun çoğunluk olduğu bir ilçeydi. 1927 nüfus sayımında Merkez ilçeyle birlikte Türk nüfusunun çoğunluk olduğu bölgelerden biriydi. Buradaki Türkmen nüfusu da zaman içinde azaldı. Ancak Bismil''de ki gibi tamamen Kürtleşmiş değildir. Onlarca Türkmen yerleşimi mevcuttur. Eskiden Diyarbakır merkez gibi Ergani'nin merkezinde de Türk nüfusu hariç nüfus bulunmuyordu. Ancak bugün bütün mahallelerde Kürtler çoğunluktur. 

ERGANİ TÜRKMEN KÖYLERİ

Akçakale(Kürtler çoğunluktur, 3 te biri Türktür) Akçoban(3 te biri Türk) Armutova(Çoğunluk Türkmen) Bademli(Yarı yarıya) Bahçekaşı(Türkmen) Boğazköy (Çoğunluk Türkmen) Bozyer (Bir mahallesi Türk, diğeri Kürt) Canveren(3 te biri Türk) Çömert(Yarı yarıya) Çakartaş(Türkmen, az Kürt var) Çayköy (Türkmen) Çimli höyük(3 te biri Türkmen) Çukurdere(3 te biri Türkmen) Dallıbağ(Karışık) Demirli (Türkmen) Dereboyu(Karışık) Develi(Bir mahale Türk, diğeri Kürt) Giraylar(Çoğunluk Türkmen) Gökiçi ( Yarı yarıya) Güzel Kaya(Türkmen) Güzelyurt ( Karışık) Kayan (Karışık) Kıralan(Türkmen) Kortaş(Türkmen) Kömürtaş(Karışık, Kürtler çoğunluktur) Kumçi(Türkmen) Ortaağaç(Türkmen) Savaş (Karışık, Türkmen çoğunluk) Yakacık (Türkmen çoğunluk) Yamaçlar (Türkmen çoğunluk) Yapraklı (Türkmen) Yeşilköy (Karışık, Kürtler çoğunluk) Yoncalı (Karışık, Türkmen çoğunluk) Yukarıbitikçi(Türkmen) Yukarıkarpuzlu(Türkmen) Ziyaret (Türkmen çoğunluk)

MUHACİR KÖYÜNDE MUHACİR AZ KALMIŞ

Bismil ilçesinde Balkan Göçmenleri için de bir köy kurulmuştur. Buraya yerleşenler zamanla batı illerine goç etmiştir ve köyün çoğunluğu Kürt olmuştur. Merkeze bağlı birkaç Türkmen Alevi ve Sünni Türkmen köyü ile Eğil ilçesindeki bir Türkmen yerleşimi de vardır. Ergani ilçesinde de iki tane Gürcü köyü vardır. Bu köylerin toprakları mahkemelik olmuştur. Bölgedeki Kürtler bu köylerin topraklarına çökmüş. Köylüler durumu mahkemeye taşımıştı.

ZAZALAR

Diyarbakır'da Zaza nüfusu da kalabalıktır. Birkaç ilçede Zazalar çoğunluktadır. Diyarbakır Zazaları ile Elazığ Zazaları biraz farklıdır. Çermik ve Çüngüş ilçelerindeki Zazalar hariç Kürtlüğü kabul eden bir yapıları vardır. Ayrıca Diyarbakır'ın en fazla göç aldığı illerden biri de Bingöl'dür. Zaza nüfusunu artıran olgulardan biridir bu durum. 

ORANLAR NEDİR?

Diyarbakır'a bugün baktığımızda Kürt nüfusunun ağır bastığı bir ildir. Bir ilçede Türkmen, 3 ilçede Zazalar çoğunluktur. Onun haricinde merkez dahil bütün ilçelerde Kürt nüfusu çoğunluktur. Oran olarak ise 10 ile 15 arası Türk nüfus, %15 ile 20 arası Zaza nüfus vardır. Geri kalan nüfusun tamamına yakını Kürttür. Kürtleşen Türkmen nüfusunu bu oranlamaya katmadık. 

YORUMLAR

 
Lütfen Resimdeki kodu yazınız
Bu Habere 23 yorum yapılmıştır
Hasan 16.02.2024 19:11
Diyarbakır da asimile olan Türkmenler araştırılsın, Türk oldukları anlatilsin
Vanlı 13.02.2024 16:04
Evet bu doğru Diyarbakır normalde Türkmen şehri.Kürtlerin sadece Mardin Şırnak Hakkari Batman Siirt .Doğu Anadoluda yaşayan kürtler de kafkasya dan gelmektedir.Örneğin Van veya Erzurum yerlisi Azeridir,Dadaştır.Diyarbakırda Türkmen Aleviler de kürt siyasetine destek veren olduğu için öyle gözüküyor.Bugün hala Çermik ve Çüngüşte Ezici çoğunluk Türkmen..
Talha 30.01.2024 12:43
Şanlıurfa Türkmenlerinin bir kısmı kendini korumuş biliyorlar Türk olduklarını,il merkezinde ve köylerde yaşlılar Türk olduklarını söylüyorlar.izol,Karahanlı, Avşar aşiretlerinin aslı Türk.Ama Diyarbakır Türkmenleri malesef asimile olmuş.Diyarvakira bilinçli Mardin, Siirt gibi illerden Kürt getirilip orada Kürtler çoğunluk yapılmış zamanla.Zazalari da kendi taraflarına çekerek yalan söylediler zazalar Kürt diye .Zazalar ayrı bir ırk.Kürtlesen Türk aşiretleri ortaya çıkarılırsa hain örgüt biter zaten
Musab 30.01.2024 12:35
Diyarbakır daki Türkmen aşiretleri araştırılıp ortaya çıkarılsın,çoğu Kürt olmadığı halde neden kurtlestirildi bu kimin oyunuydu araştırılsın.Ayrica Zazaların Kürt olmadigi anlatılmalı bu halka
elturko 29.01.2024 13:51
Ayrıca Amed ismi Süryanice bir kelimedir kürtçe değil. Süryaniler de Arap kökenlidir. Keldaniler kürt kökenlidir. Asuriler, Ezidiler, Süryaniler, Dürziler kürtlerle bir bağlantısı yoktur. Kürt nüfusunun içine gizlenmiş hatırı sayılır Ermeni nüfusu da vardır. Zazalar; Abdallar ve Avşarlar ile birlikte İran bölgesinden gelmiş bir bir halktır. Zazaların bir kısmı Kendilerini Zaza, bir kısmı Türk ve bir kısmı da kendilerini kürt olarak görmektedir. Zazalarda artık ne olduğunu beyan edin.
elturko 29.01.2024 13:44
Tarihçi Yusuf Hallaçoğlunun araştırmaları sonucunda; Karakeçili, Döger, Beydili, Karacadağ gibi aşiretler Türkmen olduklarının farkına varmış ve örgütlenmeye başlamışlardır. Darısı Diyarbakır Avşarları ve Bayatları, Tuncelinin Türkmen Alevileri, Vanın kayıp Türklerinin başınadır. Ayrıca Devlet, Atatürk dönemi hariç Türkmenlerin asimilasyonuna göz yummuştur. Çünkü Türk devleti Yörükleri ve Türkmenleri sevmez.
elturko 29.01.2024 13:34
Doğu illerinin bir çoğunda yaşayan kürtler, osmanlı zamanında şiilerin yayılmasını engellemek için sunni olmalarından ötürü osmanlı tarafından tampon bölge mantığında yerleştirilmiştir. Malazgirt savaşında da kürtlerin bariz bir etkisi yoktur. Çünkü o bölgelerde savaşın seyrini değiştirecek bir nüfusları ve siyasi güçleri yoktur. Ermeniler, Gürcüler, Türkler, Süryanilerin hakimiyetlerine bakılırsa sıralamada 5.olabilirler. Kürtler geçmişten günümüze kim güçlüyse onun yanında yer alma huyları vardır. Alparslana ve yavuz sultan Selime baş kaldıramayacağını bildiklerinden kendi çaplarında yalakalık yapmışlardır. Kürtler olmasaydı da Malazgirt savaşını Alparslan kazanırdı. Kendilerine pay çıkarmasınlar. Ayrıca Kürtlerin yahudi kanadı aynı israil devletinin yaptığı gibi yayılmacı, yağmacı ve çökmeye dayalı bir anlayışı tüm kürtlere aşılamışlardır. Bu şekilde yaparak doğudaki Türkler dahil tüm halkları baskı altına almış ve zorunlu olarak kürtleştirmişlerdir.
Amed 16.12.2023 15:35
Ulan fek hesaplarla burda kininizi kusmayın aciz beş para etmez kuduruklar Hepinizin ağzında Kürt taşşağı var .Selçukludan beri bu bölgelerde Kürtler yaşıyordu siz orta Asya’da çekik gözlüyken bile utanmazsanız surları biz yaptık dersiniz ben Diyarbakırlıyım 35 senedir hani bu türkmenler nerde biz neden görmüyoruz yok bismil yok cümbüş ulan gelin bi buradaki insanlara bi sorun ayıp ayıp bu kadar kudurmayın .Zazalar Bingölden ve zamanında Seyit riza isyanından gelmişler boş yapmayın biz Amedliler neyin ne olduğunu biliyoruz
özlem başak 23.10.2023 13:18
burad ayazılanlardan türkmenacı küyüne dair bilgieri reddediyorum. saçma sapan bilgiler yayımlamıyın .türkmenacı köyünde bir tane dahi kürt nüfusu bulunmamaktadır.tamamı türkmen ve alevidir.
Kaan 12.10.2023 08:11
Buna inanan da salaktır. Tarihten bakarsanız Diyarbakır ermenilerin yaşadığı bir yerdir. Ve halen günümüzde bile Ermeniler orda yaşıyor. Kendini kürt gösteren bir çok gizli Ermeni var. Ermeni kapliyamından sonra saklanmak zorunda kalan. O yüzden 20-30 Ermeni olması lazım laz kürt kadar Ermenilerde var.
Dersimli 11.09.2023 16:52
Zaza21 inmesi bı bok bilmiyorsun yarram kes ahkam kesme zazaymış amına koyim git merkezde Diyarbakır Coğunluk zazadr de gör bakalm sana nediyorlar Diyarbakır da 3 ilçe dşnda . Özellikle merkez yoğun Kürt nüfusu vardır ulan oruspu çocuğu git merkezde söyle bunu gör bak seni nasıl sikerler
çüngüşlü 03.09.2023 16:46
keske savaşi şah ismail kazansaydi o zaman bölgede türkmenler çoğunlukta olacsktı
elturko 14.08.2023 14:09
Diyarbakır, Urfa ve Mardinin merkez şivesi Azeri Türklerinin kullandığı dile benzer. Orjinal Diyarbakırlı, Mardinli ve Urfalının konuşmasını 10 yaşındaki çocuk bile ayırt edebilir. Diyarbakırı anlatan bir kitapta okumuştum. Merkez nufusu ermeniler ve türkmenlerden oluşurdu. Kürtler genelde kırsalda yaşarlardı. Şehir merkezine hıyar, karpuz satmaya gelirlerdi diye yazmıştı. Özellikle Diyarbakır çevresinde asimile olmuş Çok Türkmen nufusu vardır. Avşar Türkleri, Döger Türkler, Bayat Türkleri, Beydili Türkleri, Karakeiçili Türkleri, Abdal Türkleri nerededir? Mesela Aziz Yıldırım, Ziya Gökalp, Celal Güzelses vs.Türktür. Diyarbakırlı tanıdıklarımın yarısı biz aslen Türkmeniz dediklerine şahidim. Hatta komşumuzun Annesinin Türkmen olduğunu ama kürtçe konuştuğu söylemişti. Ancak şunu söyleyebilirim Doğudaki Türkmenler Asimile olmamış olsaydı Diyarbakırın %40 Türkmen nüfusu olmuş olacaktı. Ayrıca Türkmen Alevileri tarihte çok saldırıya maruz kalmıştır...
Diyarbakırın Türkmen beyi Akkoyunlu Uzun Hasan torunu 03.08.2023 15:16
Yorumlara baktım da Dersim’in kripto Ermenileri ile 1502-1515 yılları arasında Safevi Devletinin Türk kökenli hükümdarı Şah İsmail Hatayi’den kaçıp Osmanlı Doğu ve Güneydoğu Anadolu’suna sığınan Kürtler kudurmuş.Biri yazmış ki Diyarbakır Osmanlı zamanında Kürdistan Eyaletinin başkenti idi. Bu doğru değil, Kürdistan Eyaleti Irak içlerinde iken Diyarbakır tek başına Eyalet-i Diyarbekir adıyla Türkmenliğini korumakta idi. Zaten bu Kürdistan eyalet mevzusu da Kürtlerin 1502 yılından sonra kaçıp İran’dan gelmesiyle başladı. 1502’den evvel Anadolu ve Mezopotamya da Kürtlerin yerleşik varlığı yok idi. Ancak Iran Zagroslar ile Hakkari-Şırnak arasında göçebelik yapmaktaydılar. Bu toprakların Selçuklu Akkoyunlu Karakoyunlu Artuklu Ahlatşah Osmanlı ve nice Türk Devletinin yurdu olduğunu unutmayın! Akkoyunlu Türk devletinin başkenti idi asıl Diyarbakır. Şah İsmail ve Yavuz Sultan Selim kavgasından sonra Şah İsmail’den kaçıp Yavuz Sultan Selim’e biad eden Şafi Kürtler istila ettiler topraklarımızı!
Dedesi diyarbakırda şehit olmuş birisi 27.07.2023 12:17
Biz alevisi sünnisi, Türkü Kürdü Zazası dinimiz İslam ise din kardeşiyiz. Üstünlük ırkla değil, takva iledir. Ama bir gerçek te vardır ki, burada yalan yanlış atıp tutulduğu için söylemek istedim. Kürtler Türklerle birlikte bin yıldan fazladır kader birliği yapmış,bir elmanın yarısı olmuşlardır. Türklerin bölgeye gelmesiyle birlikte oluşan güven ortamı nedeniyle hem kimliklerini korumuşlar hem de diyarbakır ve diğer yerlere gelerek yerleşmişlerdir. Öyle burası hep Kürt yerleşimiydi şeklinde ayrılıkçı söylemler başka davalara hizmet ediyor. Bizim tek ve ortak davamız İlayı Kelimetullah davası.
Zaza21 20.07.2023 16:33
Ulan Tuncelili amcık!!! Diyarbakır için ahkam kesmek sana mı kaldı ibne!!! Diyarbakır cumhuriyet öncesinde Zaza ve Türkmen ağırlıklıdır. Kürtler % 15 civarındadır. Gayri Müslüm olarak Ermeni ve Yahudi barındırırdı. Bu nüfus sayımları hane(ev) olarak yapılırdı. Kişi sayısı değil. Hain Kürtler Ergenekon/pkk işbirliğiyle Diyarbakır a bilinçli şekilde çevre il ve ilçelerden göç ettirildi. Adama soruyorsun nerelisin diye aslı Siirt, Bitlisli, Batmanlı, Diyarbakırlıyım diyor. Bunu diyenlerin dedelerinin mezarını sorun o zaman nereli oldukları ortaya çıkar. Diyarbakırda zerre Zaza yoktur diyen piç!!! Anana sor anan bilir Zazaları göt oğlanı ibne!!!
Bismilli. 18.07.2023 19:27
Diyarbakır nüfusu Cumhuriyet kurulmadan önce Türklerin çok olduğu bir ildir ama zamanla Türkler batıya göç ettikçe ve Kürtler burda çok çocuk yaptıkça böyle çoğunluk oldular şu an bismildede 25-30 bin arası Türkmen yaşamaktadır. Bizim insanımız artık çok çocuk yapmaya başlamalı yoksa bu kanına yalan işlemiş yalancı Kürtler biz hep çoktuk naraları atar durur.
Diyarbakir 20.06.2023 16:20
Diyarbakır merkezde zerre zaza yoktu eskiden her yeri Bingölden Elazığdan siverekten gelen zamanlar bastı Osmanlının eski nüfus bilgilerine bak 1900 lü yıllardan önce diyarbakırdaki 1. Etnik yapı kürtler sonra ermenilerdir gelip burda yalan haber yapma zamanlar kuzeyden Diyarbakıra gelmişlerdir Ayrıca diyarbakır Osmanlı zamanında kürdistan vilayetinin de başkentidir kürt mervani devletinin başkentidir Diyarbakırdaki on gözlü köprü mervani burcu mervani mescidi mervani sarayı (71. Burç) mervani hükümdarı mezarı gibi kurtlerden kalma bir sürü tarihi eser varken zamanlardan kalan bir tarihi yapı yok sayın diyari-bekr rumuzlu şahıs tarih oku biraz
Dersimli 17.06.2023 08:22
Diyarı-bekr sallama Diyarbakır da Zazalar nasl 1 oluyor Zaza birine sorsan bile kürt oranı %75 80 der ki Diyarbakır da kürtleşmiş türkmende yoktur eğer siz kürtleşmiś türkmen var diyorsanız iki katıda türkleşmiş kürt vardır bu ülkede beyninize sokun onu her ota boka türk demeyin Hz ömer döneminden beri kürtlerin yerleşim yeriydi Diyarbakır siz daha orta asyada moğol çinlilerle Beraber yaşarken
Diyarbekir21 15.06.2023 17:58
Çüngüş türk çermik hani dicle zaza diğer ilçeler pkklıdır
Havva 14.05.2023 21:07
Ben Çermik’in Baykal köyündenim ve Türküm, etrafta bir çok Türk köyü var, Türkçe konuşulurdu. Türküm dediğimde hiç kimde inanmazdı!
diyari-bekr 25.12.2019 05:14
diyarbakırda 1.zaza 2.kürt 3.türkmenler seklinde dir. diyarbakırda gelen Kürtlerden bilinçlice olarak kürtlerin Başkenti yapma muhabbetini gizli servislerce oraya toplatilmia davar yiginlaridir diyarbakirin d si ile alakalari olmayan soytari takimi onun bunun masallari diyarbakirin diyarbakırda yapan zaza-türkmen nufusu dur yoksa bir cöplükten zerê farkli kalmaz.
Dersimli 03.12.2019 15:06
Diyarbakirda %13 turk nufus yok.. turkler sadece cungusde yasar ki oda ilce nufusunun %35i ...bunun yaninda ergani lice hazro cermik egil hani kocakoy ilcelerinde cokca Zaza vardir.. Diyarbakirda Zazaca konussn Kurdlerin orani en az %25dir ,, turklerin nufusa orani %1,,,
 

Etnikce Tavsiye Formu

Bu Haberi Arkadaşınıza Önerin
İsminiz
Email Adresiniz
Arkadaşınızın İsmi
Arkadaşınızın E-Mail Adresi
Varsa Mesajınız
Güvenlik KoduLütfen Resimdeki kodu yazınız